Birinchi dastur: print()

Nihoyat, kod yozamiz! Bu darsda kompyuterga ekranga matn chiqarishni buyuramiz. Bu oddiy ko'rinadi, lekin har qanday dasturchi aynan shundan boshlagan.

«Salom, dunyo!»

1978-yildan beri dasturchilar yangi tilni o'rganishni ekranga «Salom, dunyo!» (inglizcha Hello, World!) yozuvini chiqarishdan boshlashadi. Biz ham shu an'anani davom ettiramiz. Quyidagi tugmani bosing:

print("Salom, dunyo!")

Tabriklaymiz — siz birinchi dasturingizni ishga tushirdingiz! Endi uni bo'laklarga ajratib ko'raylik:

• print — buyruq (funksiya) nomi. Inglizchada «chop et» degani. U qavs ichidagi narsani ekranga chiqaradi.
• ( ) — qavslar. Funksiyaga nima berilayotgani qavs ichiga yoziladi.
• "Salom, dunyo!" — matn. Python'da matn har doim qo'shtirnoq ichida yoziladi.

Bir nechta qator

Dastur odatda ko'p qatordan iborat bo'ladi. Python qatorlarni yuqoridan pastga, birin-ketin bajaradi:

print("Assalomu alaykum!")
print("Mening ismim Aziz.")
print("Men Python o'rganyapman.")

Har bir print() yangi qatordan boshlanadi. Qatorlar o'rnini almashtirsangiz, natija ham shu tartibda chiqadi.

Matn va sonlar

Sonlarni qo'shtirnoqsiz yozish mumkin. Bunda Python ularni hisoblaydi:

print(2026)
print(7 + 3)
print("7 + 3")

2026
10
7 + 3

Farqiga e'tibor bering: 7 + 3 qo'shtirnoqsiz yozilganda Python uni hisoblab, 10 ni chiqardi. Qo'shtirnoq ichida esa bu shunchaki matn — Python uni qanday bo'lsa, shunday ko'rsatdi.

Qo'shtirnoqlar va o'zbekcha apostrof

Python'da matnni ikkita qo'shtirnoq "..." yoki bittalik qo'shtirnoq '...' ichiga olish mumkin. Ikkalasi ham bir xil ishlaydi:

print("Salom")
print('Salom')

Lekin o'zbek tilida yozuvchilar uchun bitta muhim tuzoq bor. «O'zbekiston» so'zidagi apostrof ham ' belgisi! Quyidagi kodni ishga tushirib ko'ring:

print('O'zbekiston')

Xato chiqdi. Sababi: Python 'O dan keyingi apostrofni ko'rib, «matn shu yerda tugadi» deb o'yladi. Qolgan zbekiston') qismini esa tushuna olmadi. Yechim oddiy — matnni ikkita qo'shtirnoq ichiga oling:

print("O'zbekiston")
print("Men O'zbekistonda yashayman. Bog'imizda o'rik bor.")

Bir nechta qiymatni chiqarish

print() ga vergul bilan ajratib, bir nechta qiymat berish mumkin. Python ularni bitta qatorda, orasiga bo'sh joy qo'yib chiqaradi:

print("Yoshim:", 25)
print("Bir haftada", 7, "kun bor.")
print("Bir sutkada", 24 * 60, "daqiqa bor.")

sep — qiymatlar orasidagi belgi

Odatda qiymatlar orasiga bo'sh joy qo'yiladi. sep= (inglizcha separator — «ajratuvchi») bilan boshqa belgini tanlash mumkin:

print(18, 10, 2026, sep=".")
print("olma", "anor", "uzum", sep=", ")
print("A", "B", "C", sep="")

end — qator oxiridagi belgi

Har bir print() oxirida ko'rinmas «yangi qator» belgisi qo'yiladi, shuning uchun keyingi print() pastdan boshlanadi. end= bilan buni o'zgartirish mumkin:

print("Salom", end=" ")
print("dunyo!")
print("Yuklanmoqda", end="...")
print("tayyor")

Maxsus belgilar: \n va \t

Matn ichida teskari chiziq \ bilan boshlanadigan maxsus belgilar bor:

print("Birinchi qator\nIkkinchi qator\nUchinchi qator")
print("Ism:\tAziz")
print("Familiya:\tKarimov")
print("U menga \"Rahmat!\" dedi.")

Bo'sh print() esa shunchaki bo'sh qator chiqaradi — natijani chiroyli ajratish uchun qulay.

Izohlar: kod odamlar uchun ham yoziladi

# belgisidan keyin yozilgan hamma narsa izoh hisoblanadi. Python izohlarni butunlay e'tiborsiz qoldiradi — ular kodni o'qiyotgan odam uchun yoziladi:

# Bu dastur mehmonlarni kutib oladi
print("Xush kelibsiz!")  # bu ham izoh: qator oxirida

# print("Bu qator bajarilmaydi, chunki u izohga aylantirilgan")
print("Dastur tugadi.")

Izohlar ikki holatda juda foydali:

• Murakkab kod nima qilishini tushuntirish uchun — bir oydan keyin o'zingiz ham unutib qo'yasiz!
• Biror qatorni o'chirmasdan, vaqtincha «o'chirib turish» uchun. Qator boshiga # qo'ysangiz, u bajarilmaydi.

Ko'p uchraydigan xatolar

Xato qilish — o'rganishning tabiiy qismi. Mana yangi boshlovchilar eng ko'p qiladigan xatolar:

Quyidagi kodda xato bor. Ishga tushiring, xato xabarini o'qing va tuzating:

Print("Men xatolardan qo'rqmayman!")

Mashqlar

# Kodingizni shu yerga yozing

print("Ismim: Aziz")
print("Shahrim: Samarqand")
print("Sevimli taomim: palov")

*********
* SALOM *
*********

print("*********")

print("*********")
print("* SALOM *")
print("*********")

print(18, 10, 2026)

print(18, 10, 2026, sep=".")

Print("Salom")
print("Ertaga yakshanba)
print('Men O'zbekistonda yashayman')

print("Salom")
print("Ertaga yakshanba")
print("Men O'zbekistonda yashayman")

O'zingizni sinang