Taqqoslash va mantiqiy amallar

Dastur qaror qabul qilishi uchun avval savol bera olishi kerak: «Yoshi 18 dan kattami?», «Parol to'g'rimi?», «Hisobda pul yetarlimi?». Bu darsda Python'ga shunday savollar berishni o'rganamiz. Javob doim bitta: True yoki False.

Taqqoslash amallari

Taqqoslash ikki qiymatni solishtiradi va natijada mantiqiy qiymat — True (rost) yoki False (yolg'on) beradi:

yosh = 17
print(yosh >= 18)
print(yosh < 18)
print(yosh == 17)
print(yosh != 17)

False
True
True
False

Taqqoslash natijasini o'zgaruvchiga ham saqlash mumkin — bu oddiy bool qiymat:

hisob = 85000
narx = 120000
pul_yetadimi = hisob >= narx
print("Pul yetadimi?", pul_yetadimi)

= va == — butunlay boshqa narsalar

Bu yangi boshlovchilarning eng ko'p qiladigan xatolaridan biri:

• = — qiymat berish: x = 5 — «x ga 5 ni ber».
• == — tenglikni tekshirish: x == 5 — «x 5 ga tengmi?».

Satrlarni taqqoslash

Satrlar ham taqqoslanadi. Ular aynan bir xil bo'lsagina teng hisoblanadi — katta-kichik harf va bo'sh joylar ham muhim:

print("olma" == "olma")
print("olma" == "Olma")
print("olma" == "olma ")
print("Olma".lower() == "olma")

True
False
False
True

Oxirgi qatorda kichik harflarga o'tkazib taqqosladik — foydalanuvchi javobini tekshirishda bu usul juda qo'l keladi.

< va > satrlar uchun alifbo tartibini tekshiradi: "anor" < "olma" — True, chunki «a» harfi «o» dan oldin keladi.

Mantiqiy amallar: and, or, not

Hayotdagi qarorlar ko'pincha bir nechta shartga bog'liq bo'ladi: «Yoshi 16 dan katta va chiptasi bor bo'lsa, kinoga kiradi». Shartlarni birlashtirish uchun uchta mantiqiy amal bor.

and — «va»

and faqat ikkala shart ham rost bo'lganda True beradi:

yosh = 17
chipta_bor = True
print("Kinoga kira oladimi?", yosh >= 16 and chipta_bor)

or — «yoki»

or shartlardan kamida bittasi rost bo'lsa, True beradi:

kun = "shanba"
dam_olish = kun == "shanba" or kun == "yakshanba"
print("Bugun dam olish kunimi?", dam_olish)

not — «emas»

not qiymatni teskarisiga aylantiradi: not True — False, not False — True.

yomgir = False
print("Sayrga chiqamizmi?", not yomgir)

Murakkab shartlar

Bir nechta amalni birga ishlatish mumkin. Ularning tartibi: avval not, keyin and, oxirida or. Chalkashmaslik uchun qavs ishlatgan ma'qul:

yosh = 20
talaba = True
nafaqada = False

chegirma = (yosh < 25 and talaba) or nafaqada
print("Chegirma bormi?", chegirma)

Oraliqni tekshirish

Son biror oraliqda ekanini tekshirish uchun Python matematikadagidek qisqa yozuvga ruxsat beradi:

ball = 78
print(ball >= 71 and ball <= 85)
print(71 <= ball <= 85)

Ikkala qator ham bir xil ishni qiladi, lekin ikkinchisi qisqaroq va tushunarliroq.

Mashqlar

print(10 > 5 and 3 > 7)
print(10 > 5 or 3 > 7)
print(not 10 > 5)
print("a" < "b")
print(5 == 5.0)
print("5" == 5)

son = 57

son = 57
print(1 <= son <= 100)

True
False
True

yil = 2024
print(...)  # shu yerga ifoda yozing

yil = 1900
print(...)

yil = 2000
print(...)

yil = 2024
print((yil % 4 == 0 and yil % 100 != 0) or yil % 400 == 0)

yil = 1900
print((yil % 4 == 0 and yil % 100 != 0) or yil % 400 == 0)

yil = 2000
print((yil % 4 == 0 and yil % 100 != 0) or yil % 400 == 0)

O'zingizni sinang