for sikli va range()

while sikli shart bajarilguncha aylanadi. Lekin ko'pincha biz aniq bilamiz: «har bir harf uchun», «1 dan 10 gacha har bir son uchun», «ro'yxatdagi har bir o'quvchi uchun». Bunday hollarda for sikli ancha qulay.

for — «har biri uchun»

for sikli ketma-ketlikning har bir elementi uchun blokni bir marta bajaradi. Eng oddiy ketma-ketlik — satr: u harflardan iborat.

for harf in "Salom":
    print(harf)

S
a
l
o
m

Buni shunday o'qing: «"Salom" dagi har bir harf uchun: harfni chiqar». Har bir iteratsiyada harf o'zgaruvchisi navbatdagi belgini oladi: avval "S", keyin "a" va hokazo. Elementlar tugashi bilan sikl o'zi to'xtaydi — hisoblagichni oshirish ham, shartni tekshirish ham shart emas.

Umumiy ko'rinishi:

for element in ketma_ketlik:
    # har bir element uchun bajariladigan kod

for va in — kalit so'zlar, o'zgaruvchi nomini esa o'zingiz tanlaysiz. Uni ma'noli qo'ying: harf, son, talaba.

range() — sonlar ketma-ketligi

Biror ishni aniq son marta takrorlash yoki sonlar bo'ylab yurish uchun range() funksiyasi ishlatiladi:

for i in range(5):
    print("Takrorlash", i)

Takrorlash 0
Takrorlash 1
Takrorlash 2
Takrorlash 3
Takrorlash 4

range(5) — 0 dan boshlab 5 ta son: 0, 1, 2, 3, 4. Diqqat: 5 ning o'zi kirmaydi — xuddi kesmalardagidek (6-dars).

range() ga bitta, ikkita yoki uchta son berish mumkin:

for son in range(1, 6):
    print(son, end=" ")
print()

for son in range(0, 20, 5):
    print(son, end=" ")
print()

for son in range(10, 0, -2):
    print(son, end=" ")

1 2 3 4 5
0 5 10 15
10 8 6 4 2

for bilan hisob-kitob

O'tgan darsda 1 dan 100 gacha sonlar yig'indisini while bilan topgandik. for bilan bu ancha qisqa:

yigindi = 0
for son in range(1, 101):
    yigindi += son
print(yigindi)

Hisoblagichni yaratish ham, oshirish ham kerak emas — range() hammasini o'zi qiladi.

Ko'paytirish jadvali

son = 9
for i in range(1, 11):
    print(f"{son} x {i} = {son * i}")

son ni o'zgartirib, istalgan sonning ko'paytirish jadvalini oling.

Belgilarni sanash

for va if birgalikda juda ko'p ishlatiladi. Masalan, matndagi unli harflarni sanaymiz:

matn = "Python dasturlash tili"
unlilar = 0
for harf in matn.lower():
    if harf in "aeiou":
        unlilar += 1
print("Unli harflar soni:", unlilar)

Unli harflar soni: 6

Ichma-ich sikllar

Sikl ichida boshqa sikl bo'lishi mumkin. Bunda tashqi siklning har bir iteratsiyasi uchun ichki sikl to'liq bajariladi:

for qator in range(1, 4):
    for ustun in range(1, 4):
        print(qator * ustun, end="\t")
    print()

1	2	3
2	4	6
3	6	9

Tashqi sikl 3 marta aylandi, har safar ichki sikl ham 3 marta — jami 9 ta ko'paytma. Ichki sikldan keyingi bo'sh print() yangi qatorga o'tkazadi.

Naqshlar chizish

Satrni songa ko'paytirishni (6-dars) eslasak, ba'zan ichki siklsiz ham ishni bajarish mumkin:

for i in range(1, 6):
    print("*" * i)

*
**
***
****
*****

break va continue for'da ham ishlaydi

# 7 ga bo'linadigan birinchi ikki xonali sonni topamiz
for son in range(10, 100):
    if son % 7 == 0:
        print("Topildi:", son)
        break

O'zgaruvchi kerak bo'lmasa

Ba'zan sikl o'zgaruvchisi kerak emas — ishni shunchaki N marta takrorlash kerak. Bunday hollarda o'zgaruvchi nomi o'rniga pastki chiziq _ yoziladi:

for _ in range(3):
    print("Hip-hip, hurra!")

for yoki while?

Amalda for ancha ko'p ishlatiladi: u qisqaroq va cheksiz sikl xavfi deyarli yo'q.

Mashqlar

yigindi = 0

yigindi = 0
for son in range(1, 11):
    yigindi += son ** 2
print(yigindi)

# Kodingizni shu yerga yozing

for i in range(1, 11):
    print(f"7 x {i} = {7 * i}")

matn = "Assalomu alaykum"

matn = "Assalomu alaykum"
soni = 0
for harf in matn.lower():
    if harf in "aeiou":
        soni += 1
print(soni)

*****
****
***
**
*

# Kodingizni shu yerga yozing

for i in range(5, 0, -1):
    print("*" * i)

for son in range(1, 16):
    print(son)

for son in range(1, 16):
    if son % 3 == 0 and son % 5 == 0:
        print("UchBesh")
    elif son % 3 == 0:
        print("Uch")
    elif son % 5 == 0:
        print("Besh")
    else:
        print(son)

O'zingizni sinang

for i in range(3):
    for j in range(4):
        print("Ha")