Modullar: tayyor koddan foydalanish

Har safar hamma narsani noldan yozish shart emas. Dunyo bo'ylab dasturchilar minglab foydali funksiyalarni yozib, ularni modullarga joylashtirgan. Bu darsda ulardan foydalanishni o'rganamiz.

Modul nima?

Modul — funksiyalar va o'zgaruvchilar saqlangan Python fayli. Python bilan birga yuzlab tayyor modullar keladi — ular standart kutubxona deyiladi. Python haqida «batareyalari bilan sotiladi» degan gap bor: ko'p vazifalar uchun kerakli vositalar qutidan chiqishi bilan tayyor.

import

Modulni ishlatish uchun avval uni import qilish kerak. Odatda bu dasturning eng yuqorisida yoziladi. Keyin modul ichidagi narsaga nuqta orqali murojaat qilinadi: modul.funksiya().

import math

print(math.sqrt(144))
print(math.pi)
print(math.ceil(4.1))
print(math.floor(4.9))

12.0
3.141592653589793
5
4

math.ceil() hayotda juda qo'l keladi. Masalan, 47 nafar o'quvchini 12 o'rinli avtobuslarga joylash uchun nechta avtobus kerak? 47 / 12 = 3.9..., lekin 3.9 ta avtobus bo'lmaydi — 4 ta kerak:

import math

oquvchilar = 47
orinlar = 12
print("Avtobuslar:", math.ceil(oquvchilar / orinlar))

from ... import ...

Moduldan faqat kerakli narsalarni olib kelish mumkin. Bunda modul nomini har safar yozish shart emas:

from math import sqrt, pi

r = 5
print("Doira yuzi:", round(pi * r ** 2, 2))
print("Ildiz:", sqrt(2))

Modulga qisqa nom ham berish mumkin: import math as m — keyin m.sqrt(16) deb yoziladi. Bu usul nomi uzun modullar bilan ko'p ishlatiladi.

random — tasodifiy sonlar

O'yinlar, test savollarini aralashtirish, tasodifiy g'olibni aniqlash — bularning hammasi uchun random moduli kerak:

import random

print(random.randint(1, 6))          # 1 dan 6 gacha tasodifiy butun son (zar)
print(random.choice(["tosh", "qaychi", "qog'oz"]))
print(random.random())               # 0 va 1 orasidagi kasr son

kartalar = ["A", "K", "Q", "J", "10"]
random.shuffle(kartalar)              # ro'yxatni aralashtiradi
print(kartalar)

Kodni bir necha marta ishga tushiring — har safar natija boshqacha bo'ladi.

import random

ishtirokchilar = ["Aziz", "Bekzod", "Dilnoza", "Kamola", "Sardor", "Zuhra"]
golib = random.choice(ishtirokchilar)
print("Sovrin egasi:", golib)
print("Jamoa A:", random.sample(ishtirokchilar, 3))

datetime — sana va vaqt

datetime moduli bugungi sanani bilish, sanalar orasidagi farqni hisoblash va vaqtni formatlash imkonini beradi:

from datetime import date, datetime

bugun = date.today()
print("Bugun:", bugun)
print("Yil:", bugun.year, "Oy:", bugun.month, "Kun:", bugun.day)

hozir = datetime.now()
print("Soat:", hozir.strftime("%H:%M"))
print("Sana:", hozir.strftime("%d.%m.%Y"))

strftime() sanani kerakli ko'rinishga keltiradi: %d — kun, %m — oy, %Y — yil, %H — soat, %M — daqiqa.

Sanalar orasidagi farq

Ikki sanani ayirsak, ular orasidagi muddat chiqadi. Navro'zgacha necha kun qolganini hisoblaymiz:

from datetime import date

bugun = date.today()
navroz = date(bugun.year, 3, 21)
if navroz < bugun:                     # bu yilgi Navro'z o'tib ketgan bo'lsa
    navroz = date(bugun.year + 1, 3, 21)

qoldi = (navroz - bugun).days
print(f"Navro'zgacha {qoldi} kun qoldi!")

O'z modulingiz

Har qanday .py fayl — modul. Kompyuteringizda bir papkada ikkita fayl yarating:

yordamchi.py fayli:

def salomlash(ism):
    return f"Assalomu alaykum, {ism}!"

def juftmi(n):
    return n % 2 == 0

asosiy.py fayli (xuddi shu papkada):

import yordamchi

print(yordamchi.salomlash("Aziz"))
print(yordamchi.juftmi(10))

asosiy.py ni ishga tushirsangiz, Python yordamchi.py faylini topib, undagi funksiyalardan foydalanadi. Katta loyihalar aynan shunday — o'nlab va yuzlab fayllarga bo'lingan holda yoziladi.

pip: dunyo bo'ylab yozilgan kutubxonalar

Standart kutubxonadan tashqari, internetda yuz minglab bepul Python paketlari bor. Ular PyPI (Python Package Index) degan omborda saqlanadi va pip dasturi bilan o'rnatiladi. Kompyuterdagi buyruqlar satrida:

pip install requests

Bir nechta mashhur paketlar:

• requests — internetdagi saytlar va API'lar bilan ishlash;
• aiogram — Telegram botlar yaratish;
• pandas — jadval ko'rinishidagi ma'lumotlarni tahlil qilish;
• django va flask — veb-saytlar yaratish;
• pygame — oddiy o'yinlar yasash.

Bu saytdagi muharrir faqat standart kutubxona bilan ishlaydi. Qo'shimcha paketlar bilan ishlash uchun Python kompyuteringizda o'rnatilgan bo'lishi kerak (1-dars).

Mashqlar

import math

a = 3
b = 4

import math

a = 3
b = 4
print(math.sqrt(a ** 2 + b ** 2))

r = 5

from math import pi

r = 5
print(round(pi * r ** 2, 2))

import random

import random

zar1 = random.randint(1, 6)
zar2 = random.randint(1, 6)
print(f"Zarlar: {zar1} va {zar2}, yig'indi: {zar1 + zar2}")
if zar1 == zar2:
    print("Dubl!")

import random

belgilar = "abcdefghijkmnpqrstuvwxyzABCDEFGHJKLMNPQRSTUVWXYZ23456789"
parol = ""

import random

belgilar = "abcdefghijkmnpqrstuvwxyzABCDEFGHJKLMNPQRSTUVWXYZ23456789"
parol = ""
for _ in range(8):
    parol += random.choice(belgilar)
print("Yangi parol:", parol)

O'zingizni sinang