Python'ni o'rnatish va ishga tushirish

Python kursiga xush kelibsiz! Kodni ikki joyda yozishingiz mumkin: shu saytning o'zida yoki kompyuteringizda. Bu darsda ikkalasini ham tayyorlaymiz. Kompyuteringiz bo'lmasa, xavotir olmang — darslikdagi barcha misollar shu yerda ishlaydi.

Bu darsda

  • Saytdagi Python muharriridan foydalanish
  • Python'ni Windows, macOS va Linux'ga o'rnatish
  • VS Code'ga Python kengaytmasini qo'shish
  • Birinchi .py faylni yaratish va ishga tushirish
  • Interaktiv rejim va ko'p uchraydigan muammolar

Bu darsdan oldin «Boshlang'ich qadamlar» kursidagi VS Code'ni o'rnatish, VS Code bilan ishlash va Terminal darslarini o'qib chiqishingizni tavsiya qilamiz.

1-yo'l: shu saytning o'zida

Darslikdagi kod bloklarining ko'pchiligi — haqiqiy Python muharriri:

  1. Kodni o'qing yoki o'zgartiring — xuddi oddiy matn kabi.
  2. «Ishga tushirish» tugmasini bosing (yoki Ctrl + Enter).
  3. Natija kod ostidagi qora oynada paydo bo'ladi.
  4. Kodni buzib qo'ysangiz, «Asl holiga qaytarish» tugmasini bosing.
print("Men Python o'rganyapman!")
print("Bugun Python kursining 1-darsi.")

Birinchi marta ishga tushirganda brauzer Python'ni internetdan yuklab oladi (taxminan 10 MB). Bu 10–30 soniya davom etishi mumkin, keyingi safarlar natija darhol chiqadi. Muharrirda Tab 4 ta bo'sh joy qo'yadi, Esc esa muharrirdan chiqaradi.

2-yo'l: kompyuterga Python o'rnatish

Jiddiy dasturlash uchun Python kompyuterda bo'lishi kerak: fayllar bilan ishlash, katta loyihalar, internetdan qo'shimcha kutubxonalar o'rnatish — bularning hammasi kompyuterda qulayroq. Python bepul.

Avval tekshiring: balki Python allaqachon bordir

Terminalni oching (VS Code'da Ctrl + `) va yozing:

python --version

macOS va Linux'da python3 --version deb yozing. Agar Python 3.12.4 kabi javob chiqsa (raqam 3 bilan boshlansa), Python bor — «VS Code'ni sozlash» bo'limiga o'ting.

Windows

  1. python.org/downloads sahifasini oching.
  2. Sariq «Download Python» tugmasini bosing yoki Windows havolasi orqali eng so'nggi versiyaning Windows installer (64-bit) faylini yuklab oling.
  3. Yuklangan faylni ishga tushiring. Quyidagi oyna ochiladi:
Python 3.14.0 (64-bit) Setup×

Install Python 3.14.0 (64-bit)

Select Install Now to install Python with default settings, or choose Customize to enable or disable features.

Install NowC:\Users\Aziz\AppData\Local\Programs\Python\Python314
Includes IDLE, pip and documentation
Creates shortcuts and file associations2
Customize installationChoose location and features
Use admin privileges when installing py.exe
Add python.exe to PATH1
Cancel
Python o'rnatuvchisi (Windows). Versiya raqami sizda boshqacha bo'lishi mumkin.
  1. 1Eng muhim qadam: pastdagi Add python.exe to PATH belgisini qo'ying. Busiz terminal python buyrug'ini tanimaydi. Bu yangi boshlovchilarning eng ko'p qiladigan xatosi!
  2. 2Keyin Install Now («Hozir o'rnatish») ni bosing. O'rnatish bir-ikki daqiqa davom etadi. Oxirida Setup was successful yozuvi chiqadi — Close ni bosing.

O'rnatgach, VS Code'ni (yoki terminalni) yopib, qayta oching — shunda u yangi o'rnatilgan Python'ni ko'radi. Keyin python --version bilan tekshiring.

Yuklab olish sahifasida Windows uchun yangi «Python install manager» ham taklif qilinishi mumkin — u ham to'g'ri ishlaydi. Shuningdek, Python'ni Microsoft Store orqali ham o'rnatish mumkin: do'konda «Python» deb qidiring va Python Software Foundation chiqargan rasmiy ilovani tanlang.

macOS

  1. python.org/downloads sahifasidan macOS uchun o'rnatuvchini (.pkg) yuklab oling.
  2. Uni ochib, ekrandagi ko'rsatmalarga amal qiling (Continue → Agree → Install).
  3. Terminalda tekshiring: python3 --version. macOS'da buyruq python3 deb yoziladi.

Linux

Ko'pchilik Linux tizimlarida Python allaqachon o'rnatilgan: python3 --version. Ubuntu yoki Debian'da topilmasa:

sudo apt install python3

VS Code'ni Python uchun sozlash

  1. VS Code'da kengaytmalar bo'limini oching (Ctrl + Shift + X), python deb qidiring va Microsoft chiqargan Python kengaytmasini o'rnating (VS Code bilan ishlash darsidagi rasmga qarang).
  2. File → Open Folder orqali mashqlar papkangizni oching (masalan, dasturlash/python).
  3. Explorer'da yangi fayl yarating: salom.py. .py kengaytmasi muhim — u VS Code'ga bu Python fayli ekanini aytadi.
  4. Faylga kod yozing va ishga tushirish tugmasini bosing:
FileEditSelectionViewGoRunTerminalHelpsalom.py — python — Visual Studio Code
Explorer
Python
pysalom.py
pysalom.py 1
ism = "Aziz"print("Assalomu alaykum,", ism)print("2 + 2 =", 2 + 2)
ProblemsOutputTerminal
PS C:\Users\Aziz\dasturlash\python> python salom.py
Assalomu alaykum, Aziz
2 + 2 = 4
PS C:\Users\Aziz\dasturlash\python>
2
⊗ 0 ⚠ 0Ln 3, Col 22UTF-8Python3.14.0 64-bit3
Python fayli VS Code'da ishga tushirildi.
  1. 1▷ Run Python File («Python faylini ishga tushirish») — muharrirning yuqori o'ng burchagidagi uchburchak. Bu tugma Python kengaytmasi o'rnatilgandan keyin paydo bo'ladi.
  2. 2Natija pastdagi Terminalda chiqadi. VS Code terminalga Python'ni ishga tushiruvchi buyruqni o'zi yozib, bajardi.
  3. 3Holat satrida qaysi Python ishlatilayotgani ko'rinadi. Agar u yerda «Select Interpreter» yozilgan bo'lsa, ustiga bosing va ro'yxatdan o'rnatgan Python'ingizni tanlang.

Faylni terminalning o'zidan ham ishga tushirish mumkin (fayl joylashgan papkada turib):

python salom.py

Interaktiv rejim: Python bilan «suhbat»

Terminalga shunchaki python (macOS/Linux'da python3) deb yozib, Enter bossangiz, Python interaktiv rejimda ochiladi. >>> belgisi Python buyruq kutayotganini bildiradi:

>>> 2 + 3
5
>>> 365 * 24
8760
>>> print("Salom!")
Salom!
>>> exit()

Interaktiv rejim kichik narsalarni tez sinash uchun qulay — xuddi kalkulyator kabi. Lekin bu yerda yozilgan kod saqlanmaydi. Undan chiqish uchun exit() deb yozing. Python bilan birga keladigan IDLE dasturi ham xuddi shunday interaktiv oyna va oddiy muharrirni taqdim etadi.

Ko'p uchraydigan muammolar

MuammoYechim
python buyrug'i tanilmayapti (is not recognized)O'rnatishda «Add python.exe to PATH» belgilanmagan. Python o'rnatuvchisini qayta ishga tushiring, Modify ni tanlang yoki Python'ni o'chirib, belgini qo'yib qayta o'rnating. Shuningdek, py buyrug'ini sinab ko'ring.
python yozganda Microsoft Store ochilyaptiWindows'ning «yolg'on» qisqartmasi ishlayapti. Python'ni yuqoridagidek o'rnating yoki Windows sozlamalarida App execution aliases bo'limidan «python.exe» qisqartmalarini o'chiring.
VS Code'da ▷ tugmasi yo'qPython kengaytmasi o'rnatilmagan yoki fayl .py bilan tugamaydi.
Kodni o'zgartirdim, lekin natija eskiFayl saqlanmagan (tabda nuqta ● bor). Ctrl + S bosing yoki Auto Save'ni yoqing.

Mashq

1-mashq Tanishtiruv

Ekranga ismingiz va yashaydigan shahringizni chiqaradigan dastur yozing. Avval shu yerda sinab ko'ring. Kompyuteringizda Python bo'lsa, xuddi shu kodni tanishuv.py fayliga yozib, VS Code'da ishga tushiring.

print("Ismim: ")
print("Shahrim: ")

O'zingizni sinang

Python fayllari qaysi kengaytma bilan tugaydi?

  1. .txt
  2. .py
  3. .exe
  4. .python

To'g'ri. .py kengaytmasi kompyuterga bu Python fayli ekanini bildiradi.

Windows'da Python o'rnatayotganda nimani belgilash muhim?

  1. «Add python.exe to PATH»
  2. «Use admin privileges»
  3. «Customize installation»
  4. Hech narsani

To'g'ri. Shu belgi tufayli terminal python buyrug'ini taniydi.

Terminalda >>> belgisi nimani bildiradi?

  1. Dasturda xato bor
  2. Fayl saqlandi
  3. Python interaktiv rejimda buyruq kutyapti
  4. Kompyuter o'chmoqda

To'g'ri. Bu yerda yozilgan buyruq Enter bosilishi bilan bajariladi.

VS Code'da Python faylini ishga tushiradigan ▷ tugmasi qachon paydo bo'ladi?

  1. Kompyuter qayta yoqilganda
  2. Har doim bor
  3. Fayl .txt bilan tugasa
  4. Python kengaytmasi o'rnatilgan va fayl .py bilan tugagan bo'lsa

To'g'ri.

Xulosa

  • Darslikdagi misollarni shu saytda ishga tushirish mumkin: «Ishga tushirish» yoki Ctrl + Enter.
  • Python bepul; uni python.org dan o'rnating. Windows'da «Add python.exe to PATH» belgisini unutmang.
  • VS Code'ga Microsoft'ning «Python» kengaytmasini o'rnating; .py faylni ▷ tugmasi bilan ishga tushiring.
  • Terminalda: python fayl.py (macOS/Linux'da python3); interaktiv rejim — shunchaki python.