Foydalanuvchi bilan muloqot: input()

Hozirgacha dasturlarimiz har safar bir xil ish qilardi. Haqiqiy dasturlar esa foydalanuvchi bilan «gaplashadi»: savol beradi, javobni oladi va shunga qarab ishlaydi. Bu darsda dasturimizga quloq beramiz.

input() qanday ishlaydi

input() funksiyasi dasturni to'xtatib turadi va foydalanuvchi biror narsa yozib, Enter bosishini kutadi. Yozilgan matn esa dasturga qaytariladi — uni odatda o'zgaruvchiga saqlaymiz:

ism = input("Ismingiz nima? ")
print("Salom,", ism + "!")

Ishga tushiring. Natija oynasida sariq chiziqli maydon paydo bo'ladi — ismingizni yozing va Enter bosing. Masalan, «Nodira» deb yozsangiz:

Ismingiz nima? Nodira
Salom, Nodira!

Qavs ichidagi matn — taklif (inglizcha prompt). U foydalanuvchiga nima kiritish kerakligini aytadi. Taklif oxiriga bo'sh joy qo'yishni unutmang, aks holda javob savolga yopishib qoladi: Ismingiz nima?Nodira.

Bir nechta savol

ism = input("Ismingiz: ")
shahar = input("Qaysi shahardansiz? ")
qiziqish = input("Nimaga qiziqasiz? ")

print()
print(f"{ism} {shahar}dan. U {qiziqish}ni yaxshi ko'radi.")

Har bir input() o'z navbatida dasturni to'xtatadi. Dastur yuqoridan pastga qarab bajarilishini eslang.

input() doim matn qaytaradi

Bu juda muhim qoida: foydalanuvchi nima yozmasin — ismmi, sonmi — input() uni satr (str) sifatida qaytaradi. Tekshirib ko'ring, so'ralganda biror son yozing:

javob = input("Biror son yozing: ")
print(type(javob))

Son yozsangiz ham <class 'str'> chiqadi. Bu ko'pincha xatoga olib keladi:

yosh = input("Yoshingiz: ")
print("Kelasi yil siz", yosh + 1, "yoshda bo'lasiz")

TypeError chiqdi: Python "17" + 1 ni hisoblay olmaydi, chunki matnga son qo'shib bo'lmaydi.

Matnni songa aylantirish

Yechim — 4-darsdan tanish int() va float() funksiyalari. Odatda ular input() ni o'rab turadi:

yosh = int(input("Yoshingiz: "))
print("Kelasi yil siz", yosh + 1, "yoshda bo'lasiz")

Yoshingiz: 17
Kelasi yil siz 18 yoshda bo'lasiz

int(input(...)) ni ichkaridan tashqariga qarab o'qing: avval input() matnni oladi, keyin int() uni butun songa aylantiradi.

• Butun son kerak bo'lsa (yosh, soni, yil) — int(input()).
• Kasr son bo'lishi mumkin bo'lsa (vazn, narx, harorat) — float(input()).
• Matn kerak bo'lsa (ism, shahar) — shunchaki input().

Kiritish → hisoblash → chiqarish

«Kompyuter qanday ishlaydi?» darsidagi to'rt bosqichni eslaysizmi? Endi ularni o'z dasturimizda ko'ramiz. Ko'p dasturlar aynan shu tuzilishda bo'ladi:

# 1. Kiritish
a = float(input("Birinchi son: "))
b = float(input("Ikkinchi son: "))

# 2. Hisoblash
yigindi = a + b
ayirma = a - b
kopaytma = a * b
bolinma = a / b

# 3. Chiqarish
print(f"{a} + {b} = {yigindi}")
print(f"{a} - {b} = {ayirma}")
print(f"{a} * {b} = {kopaytma}")
print(f"{a} / {b} = {bolinma:.2f}")

Birinchi son: 12
Ikkinchi son: 7
12.0 + 7.0 = 19.0
12.0 - 7.0 = 5.0
12.0 * 7.0 = 84.0
12.0 / 7.0 = 1.71

Mana sizning birinchi foydali dasturingiz — kalkulyator! Ikkinchi son o'rniga 0 yozib ko'ring: nima bo'ladi va nima uchun?

Amaliy misol: valyuta ayirboshlash

kurs = 12600   # 1 dollar necha so'm (misol uchun olingan)

dollar = float(input("Necha dollar almashtirmoqchisiz? "))
som = dollar * kurs
print(f"{dollar} dollar = {som:,.0f} so'm")

Necha dollar almashtirmoqchisiz? 150
150.0 dollar = 1,890,000 so'm

Kurs o'zgarib turadi, shuning uchun u alohida o'zgaruvchida — kerak bo'lsa, faqat bitta qatorni yangilaysiz.

Mashqlar

Bu mashqlarda dastur sizdan javob so'raydi, shuning uchun natijani o'zingiz tekshirasiz. Har bir yechim ostida namunaviy natija berilgan.

# eni va bo'yini so'rang, keyin yuzi va perimetrini chiqaring

eni = float(input("Eni (m): "))
boyi = float(input("Bo'yi (m): "))
print("Yuzi:", eni * boyi, "kv. m")
print("Perimetri:", 2 * (eni + boyi), "m")

Eni (m): 4
Bo'yi (m): 6
Yuzi: 24.0 kv. m
Perimetri: 20.0 m

# Kodingizni shu yerga yozing

hisob = float(input("Umumiy hisob (so'm): "))
odamlar = int(input("Necha kishi? "))
jami = hisob * 1.1
har_biri = jami / odamlar
print(f"Xizmat haqi bilan: {jami:.0f} so'm")
print(f"Har bir kishi: {har_biri:.0f} so'm")

Umumiy hisob (so'm): 360000
Necha kishi? 4
Xizmat haqi bilan: 396000 so'm
Har bir kishi: 99000 so'm

# Kodingizni shu yerga yozing

yil = int(input("Tug'ilgan yilingiz: "))
print(f"2030-yilda siz {2030 - yil} yoshda bo'lasiz.")

Tug'ilgan yilingiz: 2008
2030-yilda siz 22 yoshda bo'lasiz.

# Kodingizni shu yerga yozing

daqiqa = int(input("Necha daqiqa? "))
print(daqiqa // 60, "soat", daqiqa % 60, "daqiqa")

Necha daqiqa? 200
3 soat 20 daqiqa

O'zingizni sinang