Atamalar lug'ati
Dasturlash atamalarining aksariyati ingliz tilidan kelgan. Bu yerda uchala kursda — Boshlang'ich qadamlar, Python va Veb-dasturlashda — uchraydigan asosiy atamalar, ularning inglizcha nomi va qisqa izohi jamlangan. Inglizcha nomni bilish internetdan qo'shimcha ma'lumot qidirganda juda qo'l keladi.
125 ta atama
| Atama | Ma'nosi | Darsda |
|---|---|---|
| Algoritmalgorithm | Masalani yechish uchun aniq qadamlar ketma-ketligi. So'z al-Xorazmiy nomidan kelib chiqqan. | Boshlash 3-dars |
| APIApplication Programming Interface | Dasturlar bir-biri bilan ma'lumot almashadigan «eshik»: masalan, ob-havo xizmatidan ma'lumot olish. | Veb 19-dars |
| Argumentargument | Funksiya chaqirilganda unga beriladigan aniq qiymat: salomlash("Aziz") da "Aziz". | Python 15-dars |
| Atributattribute | HTML'da — tegga qo'shimcha ma'lumot beruvchi nom="qiymat" juftligi: <img src="olma.svg">. Python'da — qiymatga tegishli xususiyat yoki metod: matn.upper. | Veb 3-dars Python 17-dars |
| Backendbackend | Saytning serverda ishlaydigan qismi: ma'lumotlar bazasi, ro'yxatdan o'tish, to'lovlar. | Veb 1-dars |
| Baytbyte | 8 bitdan iborat ma'lumot birligi. Bitta baytga 0 dan 255 gacha son sig'adi. | Boshlash 2-dars |
| Bitbit | Eng kichik ma'lumot birligi: 0 yoki 1. | Boshlash 2-dars |
| Blokblock | Bir xil chekinishdagi ketma-ket qatorlar. if, for, def dan keyin keladi. | Python 9-dars |
| Blok-sxemaflowchart | Algoritmning shakllar va strelkalar bilan chizilgan rasmi. | Boshlash 3-dars |
| Bo'sh elementvoid element | Yopuvchi tegi bo'lmagan element: <img>, <br>, <input>. | Veb 3-dars |
| Brauzerbrowser | Veb-sahifalarni ochib ko'rsatadigan dastur: Chrome, Firefox, Edge, Safari. | Veb 1-dars |
| Butun soninteger, int | Kasr qismi yo'q son: 5, -12, 0. | Python 4-dars |
| Buyruqlar palitrasiCommand Palette | VS Code'ning barcha buyruqlarini nomi bo'yicha qidirib topish oynasi: Ctrl + Shift + P. | Boshlash 8-dars |
| Chaqirishcall | Funksiyani ishga tushirish: nomi va qavslar yoziladi — print(). | Python 15-dars |
| Chekinishindentation | Qator boshidagi bo'sh joylar. Python'da qaysi qatorlar blokka tegishli ekanini belgilaydi (odatda 4 ta bo'sh joy). | Python 9-dars |
| CSSCascading Style Sheets | Sahifaning ko'rinishini — ranglar, shriftlar, o'lchamlar, joylashuvni — belgilaydigan til. | Veb 8-dars |
| Dastlabki kodsource code | Dasturchi yozgan, odam o'qiy oladigan dastur matni. | Boshlash 4-dars |
| Dasturprogram | Kompyuter bajarishi uchun yozilgan buyruqlar ketma-ketligi. | Boshlash 3-dars |
| Dasturchiprogrammer, developer | Dastur yozadigan odam. | Boshlash 3-dars |
| Dasturlash tiliprogramming language | Kompyuterga buyruq berish uchun mo'ljallangan, qat'iy qoidalarga ega til: Python, JavaScript, C. | Boshlash 4-dars |
| DevToolsdeveloper tools | Brauzerning dasturchi vositalari (F12): Elements — sahifa elementlari, Console — JavaScript xabarlari. | Veb 1-dars |
| Diskstorage: HDD, SSD | Ma'lumotni kompyuter o'chganda ham saqlaydigan doimiy xotira. | Boshlash 2-dars |
| DOMDocument Object Model | Brauzer HTML'dan quradigan elementlar daraxti. JavaScript sahifani u orqali o'zgartiradi. | Veb 16-dars |
| Domendomain | Saytning nomi: example.com, mening-saytim.uz. | Veb 1-dars Veb 19-dars |
| Elementelement | Ochuvchi teg, mazmun va yopuvchi tegdan iborat HTML qismi: <h1>Salom</h1>. | Veb 3-dars |
| Elifelse if | «Aks holda, agar» — if dan keyingi qo'shimcha shart. | Python 9-dars |
| EmmetEmmet | VS Code'dagi yordamchi: qisqartmadan to'liq HTML yasaydi. ! + Tab — tayyor sahifa qolipi. | Veb 2-dars |
| f-satrf-string | Ichiga qiymatlar joylanadigan satr: f"Salom, {ism}!". | Python 6-dars |
| Fayl kengaytmasifile extension | Fayl nomida nuqtadan keyingi qism; fayl turini bildiradi: .py, .html, .css. | Boshlash 5-dars |
| Flexboxflexbox | Elementlarni qatorga yoki ustunga terib, tekislaydigan CSS usuli: display: flex. | Veb 11-dars |
| Formaform | Foydalanuvchidan ma'lumot oladigan maydonlar to'plami: <form>, <input>, <button>. | Veb 6-dars |
| Freymvorkframework | Ilova qurish uchun tayyor asos va qoidalar to'plami: React, Vue, Django. | Veb 19-dars |
| Frontendfrontend | Saytning foydalanuvchi ko'radigan va bosadigan qismi: HTML, CSS, JavaScript. | Veb 1-dars |
| Funksiyafunction | Nomlangan, qayta ishlatiladigan kod bo'lagi. Python'da def, JavaScript'da function bilan yaratiladi. | Python 15-dars Veb 14-dars |
| GitGit | Kod o'zgarishlari tarixini saqlaydigan va jamoada ishlashga yordam beradigan dastur. | Veb 19-dars |
| GridCSS grid | Elementlarni qator va ustunlardan iborat setka bo'yicha joylashtiradigan CSS usuli: display: grid. | Veb 12-dars |
| Havolalink, hyperlink | Boshqa sahifaga yoki sahifaning boshqa joyiga o'tkazuvchi element: <a href="...">. | Veb 4-dars |
| Hodisaevent | Sahifada sodir bo'ladigan voqea: bosish (click), yozish (input), forma yuborish (submit). | Veb 17-dars |
| Hodisa tinglovchisievent listener | Hodisa yuz berganda chaqiriladigan funksiya: tugma.addEventListener("click", …). | Veb 17-dars |
| Hostinghosting | Sayt fayllari uchun serverdagi joy. Statik saytlar uchun bepul variantlari bor: GitHub Pages, Netlify. | Veb 19-dars |
| HTMLHyperText Markup Language | Sahifaning tuzilishi va mazmunini teglar bilan belgilaydigan til. | Veb 3-dars |
| HTTP, HTTPSHyperText Transfer Protocol | Brauzer va server o'rtasidagi so'rov-javob qoidalari. HTTPS — shifrlangan, xavfsiz varianti (qulf belgisi). | Veb 1-dars |
| Hujjat satridocstring | Funksiya nima qilishini tushuntiruvchi, uning birinchi qatoridagi uchtalik qo'shtirnoqli satr. | Python 15-dars |
| Ichki oraliqpadding | Element mazmuni bilan uning chegarasi orasidagi bo'sh joy. | Veb 10-dars |
| IDEintegrated development environment | Muharrir, ishga tushirish, xato qidirish va boshqa vositalarni bitta oynada birlashtirgan dastur: PyCharm, WebStorm. | Boshlash 6-dars |
| Ifodaexpression | Hisoblanib, qiymat beradigan kod bo'lagi: 2 + 3, x > 5, len(s). | Python 5-dars |
| Ikkilik qidiruvbinary search | Har qadamda qidiruv oralig'ini ikkiga bo'luvchi tezkor algoritm. | Python 18-dars |
| Ikkilik tizimbinary | Faqat 0 va 1 raqamlaridan foydalanadigan sanoq tizimi. Kompyuter ichida hamma narsa shunday saqlanadi. | Boshlash 2-dars |
| Importimport | Modulni dasturga ulash: import math. | Python 16-dars |
| Indeksindex | Ketma-ketlikdagi elementning tartib raqami. 0 dan boshlanadi. | Python 6-dars Veb 15-dars |
| Interaktiv rejiminteractive mode, REPL | >>> belgisi bilan buyruqni darhol bajaradigan Python oynasi. | Python 1-dars |
| Interpretatorinterpreter | Dasturni qatorma-qator o'qib, darhol bajaradigan dastur. Python — interpretatsiya qilinadigan til. | Boshlash 4-dars |
| Istisnoexception | Dastur bajarilayotganda yuz bergan xato: ValueError, ZeroDivisionError va boshqalar. | Python 17-dars |
| Iteratsiyaiteration | Siklning bir marta aylanishi. | Python 10-dars |
| Izohcomment | Kod ichidagi, bajarilmaydigan tushuntirish matni. Python'da #, JavaScript'da //, HTML'da <!-- -->. | Python 2-dars Veb 3-dars |
| Jadvaltable | Qator va ustunlardan iborat ma'lumot: <table>, <tr>, <td>. | Veb 5-dars |
| JavaScriptJavaScript | Brauzerlar o'zi bajaradigan dasturlash tili; sahifaga harakat va mantiq qo'shadi. | Veb 13-dars |
| JSONJavaScript Object Notation | Ma'lumotni matn ko'rinishida saqlash va uzatish formati. JSON.stringify va JSON.parse bilan ishlanadi. | Veb 15-dars Veb 18-dars |
| Kalitkey | Lug'atda qiymatni topish uchun ishlatiladigan nom: d["ism"]. | Python 14-dars |
| Kalit so'zkeyword | Tilning maxsus ma'noli so'zlari: Python'da if, for, def; JavaScript'da let, function. Ularni o'zgaruvchi nomi qilib bo'lmaydi. | Python 3-dars |
| Kaskadcascade | Bir elementga bir nechta CSS qoidasi tushganda qaysi biri g'olib bo'lishini hal qiluvchi qoidalar. | Veb 8-dars |
| Kasr sonfloat | Nuqtali son: 3.14, 2.0. | Python 4-dars |
| Kengaytmaextension | Dasturga (masalan, VS Code'ga) yangi imkoniyat qo'shadigan qo'shimcha: Python, Live Server. | Boshlash 8-dars |
| Kesmaslice | Ketma-ketlikning bir qismi: s[1:4]. | Python 6-dars |
| Klassclass | Bir nechta elementga bir xil uslub berish uchun nom: HTML'da class="karta", CSS'da .karta. | Veb 8-dars |
| Kod muharriricode editor | Kod yozish uchun maxsus dastur: VS Code, Sublime Text, Notepad++. | Boshlash 6-dars |
| Kodlashencoding, UTF-8 | Harflarni raqamlar bilan ifodalash usuli. UTF-8 dunyodagi barcha harflarni, jumladan o' va g' ni to'g'ri saqlaydi. | Boshlash 5-dars |
| Kompilyatorcompiler | Butun dasturni oldindan mashina kodiga tarjima qiladigan dastur. | Boshlash 4-dars |
| Konsolconsole | Dastur xabarlari chiqadigan oyna. JavaScript'da console.log() bilan yoziladi. | Veb 13-dars |
| Kortejtuple | O'zgartirib bo'lmaydigan ketma-ketlik: (1, 2, 3). | Python 13-dars |
| Kutubxonalibrary | Tayyor kod to'plami. Bir yoki bir nechta moduldan iborat bo'ladi. | Python 16-dars |
| Live ServerLive Server | Sahifani kompyuterdagi kichik serverda ochib, fayl saqlanganda avtomatik yangilaydigan VS Code kengaytmasi. | Veb 2-dars |
| localhostlocalhost, 127.0.0.1 | «Shu kompyuterning o'zi» degan maxsus manzil. | Veb 2-dars |
| localStoragelocalStorage | Brauzerda ma'lumotni sahifa yopilgandan keyin ham saqlab qoladigan joy. | Veb 18-dars |
| Lug'atdictionary, dict | Kalit va qiymat juftliklari to'plami: {"ism": "Ali"}. JavaScript'dagi obyektga o'xshaydi. | Python 14-dars |
| Mahalliy o'zgaruvchilocal variable | Funksiya ichida yaratilgan va faqat o'sha yerda mavjud bo'lgan o'zgaruvchi. | Python 15-dars |
| Mantiqiy qiymatboolean, bool | Rost yoki yolg'on: Python'da True / False, JavaScript'da true / false. | Python 4-dars Veb 13-dars |
| Mantiqiy xatologic error | Dastur xatosiz ishlaydi, lekin noto'g'ri natija beradi. | Python 17-dars |
| Mashina kodimachine code | Protsessor bevosita tushunadigan 0 va 1 lardan iborat buyruqlar. | Boshlash 4-dars |
| Massivarray | JavaScript'dagi tartiblangan qiymatlar ro'yxati: ["olma", "nok"]. Indeks 0 dan boshlanadi. | Veb 15-dars |
| Media so'rovmedia query | Ekran o'lchamiga qarab CSS qo'llash: @media (max-width: 600px) { … }. | Veb 12-dars |
| Metodmethod | Muayyan turdagi qiymatga tegishli funksiya; nuqta bilan chaqiriladi: matn.upper(). | Python 6-dars Veb 15-dars |
| Modulmodule | Funksiyalar saqlangan Python fayli: math, random. | Python 16-dars |
| Moslashuvchan dizaynresponsive design | Sahifa telefon, planshet va kompyuterda birdek qulay ko'rinishi. | Veb 12-dars |
| NoneNone | «Hech narsa», «qiymat yo'q» degan maxsus qiymat. return siz funksiya shuni qaytaradi. | Python 15-dars |
| Obyektobject | Kalit-qiymat juftliklaridan iborat JavaScript qiymati: { ism: "Ali", yosh: 20 }. | Veb 15-dars |
| Obyektga yo'naltirilgan dasturlashOOP | Ma'lumot va u bilan ishlaydigan funksiyalarni sinflarga birlashtiradigan dasturlash usuli. | Python 20-dars |
| Operativ xotiraRAM | Ishlayotgan dasturlar uchun tez, lekin vaqtinchalik xotira. Kompyuter o'chganda tozalanadi. | Boshlash 2-dars |
| Operatoroperator | Amal belgisi: +, ==, and, in. | Python 5-dars Veb 13-dars |
| O'zgaruvchivariable | Qiymat saqlanadigan nomli «quti». Python'da yosh = 17, JavaScript'da let yosh = 17;. | Python 3-dars Veb 13-dars |
| O'zlashtirishassignment | O'zgaruvchiga qiymat berish amali: =. | Python 3-dars |
| Paketpackage | Internetdan pip orqali o'rnatiladigan kutubxona. | Python 16-dars |
| Papkafolder, directory | Fayllar va boshqa papkalar saqlanadigan «quti». Loyiha odatda bitta papkada turadi. | Boshlash 5-dars |
| Parametrparameter | Funksiya qabul qiladigan qiymat uchun nom: def salomlash(ism) da ism. | Python 15-dars |
| pippip | Python paketlarini o'rnatuvchi dastur: pip install requests. | Python 16-dars |
| Portport | Bitta kompyuterdagi turli serverlarni ajratib turuvchi raqam: 127.0.0.1:5500 da 5500. | Veb 2-dars |
| ProtsessorCPU | Buyruqlarni bajaradigan kompyuter «miyasi». | Boshlash 2-dars |
| Qaytarishreturn | Funksiya natijasini chaqirgan joyga berish: return x * 2. | Python 15-dars |
| Qoldiqremainder, modulo | Bo'lishdan keyin ortib qolgan qism: 17 % 5 → 2. | Python 5-dars |
| Quti modelibox model | Har bir element — mazmun, ichki oraliq (padding), chegara (border) va tashqi oraliqdan (margin) iborat quti. | Veb 10-dars |
| Repozitoriyrepository | Git yoki GitHub'dagi loyiha papkasi (qisqacha «repo»). | Veb 19-dars |
| Ro'yxatlist | O'zgartirsa bo'ladigan tartiblangan qiymatlar to'plami: [1, 2, 3]. JavaScript'da massiv deyiladi. | Python 12-dars Veb 15-dars |
| Satrstring, str | Qo'shtirnoq ichidagi matn: "Salom". | Python 6-dars Veb 13-dars |
| Selektorselector | CSS qoidasi qaysi elementlarga tegishli ekanini ko'rsatadi: h1, .karta, #menyu. | Veb 8-dars |
| Semantik HTMLsemantic HTML | Ma'nosini bildiradigan teglar bilan yozish: <header>, <nav>, <main>, <footer>. | Veb 7-dars |
| Serverserver | Sayt fayllari saqlanadigan va brauzer so'rovlariga javob beradigan kompyuter. | Veb 1-dars |
| Shablon satrtemplate literal | Backtick ichidagi, qiymat joylanadigan JavaScript satri: `Salom, ${ism}!`. | Veb 13-dars |
| Shartcondition | Rost yoki yolg'on bo'ladigan ifoda; dastur unga qarab yo'l tanlaydi. | Python 9-dars Veb 14-dars |
| Siklloop | Kodning bir qismini ko'p marta takrorlaydigan tuzilma: for, while. | Python 10-dars Veb 14-dars |
| Sintaksissyntax | Dasturlash tilining yozish qoidalari. | Boshlash 4-dars |
| Standart kutubxonastandard library | Python bilan birga keladigan tayyor modullar to'plami. | Python 16-dars |
| Strelkali funksiyaarrow function | Qisqa yoziladigan JavaScript funksiyasi: (x) => x * 2. | Veb 14-dars |
| Sun'iy intellekt yordamchisiAI assistant | Savolga javob beradigan va kod yozishga yordamlashadigan dastur: ChatGPT, Claude, GitHub Copilot. O'rganishda ehtiyotkorlik bilan ishlatiladi. | Boshlash 1-dars |
| Taklifprompt | input() foydalanuvchiga ko'rsatadigan savol matni. | Python 7-dars |
| Tashqi oraliqmargin | Elementning chegarasidan tashqaridagi, uni qo'shnilaridan ajratib turuvchi bo'sh joy. | Veb 10-dars |
| Tegtag | Burchakli qavslardagi HTML belgisi: ochuvchi <p> va yopuvchi </p>. | Veb 3-dars |
| Terminalterminal, command line | Buyruqlarni matn ko'rinishida yozib bajariladigan oyna. Windows'da PowerShell, macOS va Linux'da Terminal. | Boshlash 9-dars |
| To'plamset | Takrorlanmaydigan, tartibsiz qiymatlar to'plami: {1, 2, 3}. | Python 13-dars |
| Tracebacktraceback | Python xato yuz berganda chiqaradigan hisobot: xato turi, sababi va joyi. | Python 17-dars |
| Turdata type | Qiymatning turi: int, float, str, bool va boshqalar. | Python 4-dars |
| URLURL, web address | Sahifaning internetdagi manzili: protokol + domen + yo'l, masalan https://example.com/darslar. | Veb 1-dars |
| Xato (bag)bug | Dasturdagi xato. | Python 17-dars |
| Xatoni tuzatishdebugging | Dasturdagi xatoni topish va bartaraf etish jarayoni. | Python 17-dars |
| Xususiyat (CSS)property | CSS'da nimani o'zgartirish: color, font-size, margin. Undan keyin ikki nuqta va qiymat keladi. | Veb 8-dars |
| Yo'lpath | Fayl yoki papkaning manzili. To'liq (absolyut): C:\Users\Aziz\sayt\index.html; nisbiy: rasmlar/olma.svg. | Boshlash 5-dars |